Sektori i energjisë në Kosovë po kalon nëpër një transformim të rëndësishëm, ndërsa vendi synon të forcojë sigurinë energjetike, të diversifikojë burimet e energjisë dhe të përmbushë zotimet që rrjedhin nga Traktati i Komunitetit të Energjisë, Agjenda e Gjelbër për Ballkanin Perëndimor dhe objektivat e Bashkimit Evropian për klimën dhe energjinë. Për dekada me radhë, prodhimi i energjisë elektrike në Kosovë është mbështetur kryesisht në linjit, duke e bërë vendin një nga sistemet energjetike më të varura nga thëngjilli në Evropë. Ndonëse kjo ka siguruar historikisht prodhimin e brendshëm të energjisë elektrike, njëkohësisht ka kontribuuar në emetimet e larta të gazrave serrë dhe ndotjen e ajrit, si dhe ka shtuar nevojën për përshpejtimin e tranzicionit drejt burimeve më të pastra dhe më të qëndrueshme të energjisë.

Energjia e ripërtëritshme përbën një nga shtyllat kryesore të këtij tranzicioni.  Zhvillimet e fundit në fushën e politikave, përfshirë miratimin e Strategjisë së Energjisë së Republikës së Kosovës 2022-2031 dhe Ligjit nr. 08/L-258 për promovimin e përdorimit të burimeve të ripërtëritshme të energjisë, kanë përcaktuar objektiva ambicioze për rritjen e prodhimit të energjisë nga burimet e ripërtëritshme, përmirësimin e efiçiencës së energjisë dhe nxitjen e pjesëmarrjes më të madhe të ekonomive familjare, bizneseve dhe komuniteteve lokale. Njëkohësisht, mekanizmat e ndryshëm të mbështetjes publike, përfshirë programet e subvencionimit për efiçiencë të energjisë dhe sistemet fotovoltaike diellore për përdorim në banesa, kanë krijuar mundësi të reja që qytetarët të investojnë në teknologji të energjisë së ripërtëritshme.

Megjithatë, arritja e këtyre objektivave të politikave nuk varet vetëm nga ekzistenca e stimujve financiarë apo e kuadrit ligjor, por edhe nga mundësitë dhe gatishmëria e qytetarëve për të marrë pjesë në këtë tranzicion. Qasja në informacion të besueshëm, njohja e procedurave administrative, besimi tek institucionet publike dhe perceptimet për përballueshmërinë financiare ndikojnë në vendimet e ekonomive familjare për të investuar në teknologji të energjisë së ripërtëritshme. Edhe kur ekzistojnë programe mbështetëse, procedurat e ndërlikuara administrative, niveli i ulët i vetëdijesimit apo paqartësitë lidhur me kriteret e pranueshmërisë dhe procesin e aplikimit mund t’i dekurajojnë qytetarët të marrin pjesë.

Përvojat ndërkombëtare tregojnë se një tranzicion i suksesshëm energjetik kërkon angazhim aktiv të qytetarëve, krahas reformave institucionale. Qytetarët nuk janë vetëm përfitues të politikave për energjinë e ripërtëritshme, por edhe aktorë të rëndësishëm, vendimet e të cilëve ndikojnë së bashku në kërkesën për energji, modelet e investimeve dhe pranueshmërinë e politikave klimatike nga publiku.  Prandaj, njohja e perceptimeve, përvojave dhe pengesave me të cilat përballen qytetarët është thelbësore për hartimin e politikave efektive që u përgjigjen nevojave të tyre dhe nxisin përdorimin më të gjerë të zgjidhjeve për energjinë e ripërtëritshme.

Në këtë kontekst, raporti paraqet gjetjet e një ankete omnibus të realizuar në Kosovë në mars të vitit 2026. Hulumtimi shqyrton nivelin e vetëdijesimit të qytetarëve për programet e mbështetjes për energjinë e ripërtëritshme, përvojat e tyre me procedurat administrative, qasjen në informacion, perceptimet për punën e institucioneve dhe pengesat për investime në teknologji të energjisë së ripërtëritshme.  Gjithashtu, hulumtimi shqyrton se si këto perceptime janë të ndryshme ndërmjet grupeve të ndryshme të popullsisë, duke nxjerrë në pah dallimet demografike që mund të kërkojnë masa të synuara në kuadër të politikave publike.

Në vend që të vlerësojë performancën teknike të sistemeve të energjisë së ripërtëritshme, raporti përqendrohet në dimensionin njerëzor të tranzicionit energjetik. Ai synon të kuptojë se si qytetarët i perceptojnë mundësitë ekzistuese, me çfarë sfidash përballen dhe cilat masa, sipas tyre, do ta lehtësonin përdorimin më të gjerë të energjisë së ripërtëritshme. Duke ndërthurur të dhënat e anketës së realizuar në nivel vendi me analizën e përvojave dhe qëndrimeve të qytetarëve, raporti synon të ofrojë të dhëna dhe gjetje që mund të shërbejnë si bazë për zhvillimin e politikave të ardhshme, përmirësimin e punës së institucioneve dhe forcimin e komunikimit me publikun në sektorin e energjisë së ripërtëritshme në Kosovë.

Raporti është strukturuar si në vijim. Pas kësaj hyrjeje, kapitulli 3 përshkruan metodologjinë e anketës dhe profilin e respondentëve.  Kapitujt vijues analizojnë përvojat e qytetarëve me programet e mbështetjes për energjinë e ripërtëritshme, nivelin e vetëdijesimit dhe qasjen në informacion, pengesat administrative dhe institucionale, besimin tek institucionet përkatëse dhe pengesat e perceptuara për investime. Në përmbyllje, raporti përmbledh gjetjet kryesore dhe paraqet rekomandime që synojnë të forcojnë pjesëmarrjen e qytetarëve në tranzicionin drejt energjisë së ripërtëritshme në Kosovë.